پریکاردیت (التهاب قلب) چیست ؟ علائم و روش های درمان

به التهاب پرده پریکارد ، پریکاردیت (Pericarditis) گفته می شود . پریکارد پرده نازک و دولایه ی پرشده از مایع است که سطح بیرونی قلب را پوشش می دهد (مانند تصویر زیر).

پریکارد پرده نازک و دولایه پرشده از مایع است که سطح بیرونی قلب را پوشش می دهد

در تصویر زیر می توانید تفاوت پریکارد سالم و پریکار ملتهب را مشاهده نمایید .

برخی از کارکردهای مهم پرده پریکارد عبارتنداز :

جلوگیری از بزرگ شدن بیش از حد قلب به دلیل افزایش بیش از حد حجم خون
از قلب در برابر عفونت ، میکروب های مضر و سایر عوامل بیماری زا محافظت می کند
از قلب در برابر ضربه و آسیب محافظت می کند
به کارکرد روان قلب کمک می کند .

از آنجایی که یکی از علائم معروف حمله قلبی درد قفسه سینه است ، احساس درد در قفسه سینه معمولا می تواند بسیار استرس زا و گاهی ترسناک باشد . اما یک بیماری دیگر به نام پریکاردیت وجود دارد که می تواند علائم مشابهی ایجاد کند . در صورتی که پریکارد بسیار ملتهب شده باشد می تواند باعث بروز درد در قفسه سینه شود .

پریکاردیت مزمن می تواند ماهها و سالها ادامه داشته باشد ولی این التهاب باید سریعا درمان شود زیرا در صورت عدم درمان می تواند عوارض جانبی جدی و خطرناکی در پی داشته باشد . بیشترین احتمال ابتلا به پریکاردیت در افراد 16 الی 65 ساله وجود دارد و داشتن سابقه بیماری قلبی و حمله قلبی می تواند این احتمال را افزایش دهد .

ابتلا به عفونت های باکتریایی و ویروسی شدید نیز می تواند احتمال ابتلا به پریکاردیت را افزایش دهد . (مخصوصا در افراد مسنی که سابقه بیماری قلبی دارند) . رایج ترین نشانه پریکاردیت ، درد شدید و ناگهانی قفسه سینه است که گاهی به پشت شانه ها گسترش می یابد و با تنگی نفس همراه است .

علائم و نشانه های پریکاردیت

درد قفسه سینه که به پشت شانه ها گسترش می یابد . علت این درد ، وجود فشار و اصطکاک بین عضله قلب و مایع پریکارد است .
درد سینه در هنگام سرفه کردن ، بلعیدن غذا ، فشار دادن قفسه سینه و احساس درد در زمان نفس نفس زدن . (مانند زمانی که ورزش می کنید)
کاهش درد زمانی که شما در حالت نشسته هستید و کمی به سمت جلو تمایل دارید
خستگی و بی حالی در طول روز
تنگی نفس در زمان خوابیدن
سرفه های خشک
تورم در پاها و دست ها و دور کمر / افزایش آب زیر پوستی / غبغب / پف کردن پلک و زیر چشم
شنیدن صدای قلب / صدایی مانند مالش دو دست به همدیگر / خش خش
ریتم غیر طبیعی قلب / تپش قلب

پریکاردیت معمولا در عرض چند ماه و با استراحت به صورت خودبخود درمان می شود . ولی در برخی از افراد ممکن است این التهاب ادامه داشته و به پریکاردیت مزمن تبدیل شود . اگر این التهاب مزمن تبدیل به تامپوناد قلبی شود می تواند بسیار خطرناک و کشنده باشد . افزایش مایع در فضای بین پریکارد و قلب می تواند باعث افزایش فشار به قلب شده و خونرسانی و عملکرد قلب را تحت تاثیر قرار دهد .

همچنین در مواردی پریکاردیت مزمن با ایجاد زخم هایی بر روی پریکارد همراه است که باعث کاهش انعطاف این پرده شده و در نتیجه به قلب فشار وارد می کند . در شرایط حاد ، این فشار می تواند باعث ایست قلبی شود .

برخی از انواع مختلف پریکاردیت عبارتند از :

پریکاردیت حاد - که به طور ناگهانی آغاز شده و معمولا در عرض چند ماه درمان می شود
پریکاردیت مزمن - این نوع التهاب معمولا بیشتر از سه ماه و گاهی تا چند سال ادامه می یابد
تامپوناد قلبی - مایع بین پریکارد و قلب فشار زیادی به قلب وارد می کند و عملکرد طبیعی قلب را تحت تاثیر قرار می دهد
پریکاردیت عفونی - که معمولا به دلیل ابتلا به عفونت ویروسی ، باکتریایی ، قارچ یا انگلی شدید به وجود می آید
پريکارديت ايديوپاتيک - دلیل مشخصی و دقیقی برای این مورد یافت نشد _ (تا تاریخ 4 فروردین 97)
پریکاردیت تروماتیک - که به دلیل آسیب به قفسه سینه ،‌ضربه ، تصادف و یا سرطان ایجاد می شود
پریکاردیت اورمیک- که به دلیل نارسایی کلیه ایجاد می شود

در بسیاری از مواردی که دلیل اصلی بیماری یافت نمی شود ، این التهاب ، پريکارديت ايديوپاتيک نامگذاری می شود . در کشورهای توسعه یافته 80 الی 90 درصد موارد در گروه پریکاردیت ایدئوپاتیک قرار می گیرد و دلیل مشخصی برای آن یافت نمی شود . برخی از محققان اعتقاد دارند ضعف سیستم ایمنی بدن نیز می تواند باعث بروز این التهاب شود .

برخی از دلایل احتمالی ابتلا به پریکاردیت

حمله قلبی
عمل جراحی قلب مانند بای پس ، پرتودرمانی ، کاتتریزاسیون قلبی Cardiac catheterization ،
عفونت های ویروسی مخصوصا عفونت های ویروسی سیستم گوارشی
عفونت های باکتریایی - از جمله سل (توبرکلوزیس (TB) . Tuberculosis )
عفونت های قارچی و انگلی
بیماری های خودایمنی مانند : آرتریت روماتوئید ، لوپوس ، ویتیلیگو ، اسپوندیلیت آنکیلوزان و ...
آسیب و یا ضربه به قفسه سینه / تصادف شدید
برخی از بیماری ها مانند : نارسایی کلیه و انواع تومورها
برخی از بیماری های ژنتیکی مانند تب مدیترانه‌ای خانوادگی - FMF _ Familial Mediterranean
مصرف داروهایی که باعث سرکوب سیستم ایمنی بدن می شود . مانند داروهای درمان اچ آی وی ایدز و داروهایی که بعد از پیوند اعضا جهت جلوگیری از پس زدن عضو مصرف می شود .

درمان پریکاردیت

ممکن است قبل از شروع درمان ، نیاز به انجام آزمایشاتی باشد تا مشخص شود که پریکارد شما ملتهب شده است یا خیر . برخی از این آزمایشات تشخیصی عبارتنداز :

عکس برداری از قفسه سینه (اشعه ایکس)
الکتروکاردیوگرام (ECG یا EKG)
اکوکاردیوگرام (echo) برای بررسی مایع یا افیوژن پریکارد قلب
MRI قلب برای بررسی التهاب پریکارد
سی تی اسکن برای بررسی ناراحتی های اطراف قلب
کاتتریزاسیون قلبی Cardiac catheterization
آزمایش خون برای تعیین علل التهاب

تغییرات نوار قلب در پریکاردیت فشارنده

بعد از تشخیص بیماری ، ممکن است از هرکدام از روش های زیر جهت درمان التهاب استفاده شود . داروهایی برای کاهش درد مانند داروهای ضدالتهابی غیر استروئیدی مانند آسپیرین ، ایبوپروفن تجویز میشود . ممکن است برای درمان عفونت ، داروهای آنتی بیوتیک و ضدقارچ تجویز شود . استفاده از داروی ضد التهاب کلشی سین | Colchicine نیز برای کاهش التهاب پریکارد رایج است .

برای درمان پریکارد مزمن ممکن است پزشک شما مصرف کلشی سین را همراه با داروهای مسکن برای طولانی مدت تجویز کند . همچنین برای کاهش احتباس مایعات از داروهای دیورتیک استفاده خواهد شد . در موارد بسیار شدید ممکن است برای تخلیه مایعات و محافظت از قلب ، نیاز به عمل جراحی باشد .

روش های خانگی و طبیعی برای پیشگیری و درمان پریکاردیت

استراحت و دوری از ورزش شدید

هر نوع استرس ورزشی و انجام تمرینات شدید می تواند در دوره درمان پریکاردیت مضر باشد . در دوره درمان این بیماری توصیه می شود به پیاده روی و حرکات کششی بسنده کنید . در طول روز به حد کافی استراحت کنید و شب ها حداقل 7 الی 9 ساعت بخوابید .قبل از انجام ورزش سنگین با پزشک خود مشورت کنید . بعد از بهبود بیماری ، انجام ورزش های قدرتی و صحیح می تواند سودمند باشد . در دوره درمان و بعد از بهبود ، تا جایی که می توانید از استرس و نگرانی به دور باشید تا از ابتلا دوباره به این التهاب پیشگیری شود .

از رژیم غذایی ضدالتهاب پیروی کنید

با حذف مصرف غذاهای فراوری شده ، سوسیس و کالباس ، انواع کنسروها ، کمپوت ها ، آبمیوه های بسته بندی شده ، نوشابه ها و ... سیستم ایمنی بدن خود را تقویت کنید . از غذاها و خوراکی هایی که حاوی ویتامین ها و مواد معدنی طبیعی هستند بیشتر استفاده کنید . در صورتی که دچار بیماری های خود ایمنی مانند بیماری هاشیموتو (که سبب کم کاری تیروئید می شود) داشتن تغذیه سالم برای افزایش سلامت روده ها بسیار مفید است .

مقدار زیادی میوه و سبزیجات خام مصرف کنید بخصوص میوه هایی که دارای ویتامین های A و C هستند . مانند پرتقال ، کیوی ، توت فرنگی ، گریپ فروت ، فلفل قرمز ، فلفل سبز ،کلم بروکلی ، نارگیل و .... مصرف ماست (که از شیری تهیه شده باشد که از حیوانی دوشیده شده است که به صورت طبیعی و آزاد تغذیه کرده است) توجه داشته باشید که شیر و لبنیات غیر اورگانیک در این مورد بی تاثیر هستند و حتی می توانند مضر باشند .

از شکر و هر آن چیزی که در آن از شکر و قند استفاده شده است دوری کنید . گوشت مرغ و گاو و گوسفندی که تغذیه مناسبی نداشته اند و یا با هورمون و در شرایط استرس زا رشد کرده اند می تواند بسیار مضر باشد . در صورتی که به گوشت طبیعی و ارگانیک دسترسی ندارید توصیه می شود دور این مورد را کلا خط بکشید .قهوه ، الکل ، برنج سفید ، نان سفید ، سیگار و دخانیات را کلا حذف کنید .در طول روز مقدار زیادی آب بنوشید .

تنفس خود را بهبود بخشید

در خانه از مرطوب کننده های خانگی استفاده کنید تا به درمان تنگی نفس و سرفه شما کمک کند به ویژه در شب و زمانی که خواب هستید . سیگار کشیدن را ترک کنید و در مکان های که کسی سیگار می کشد حضور نداشته باشید . همچنین از گرد و غبار و آلودگی هوا دوری کنید . می توانید از روغن اوکالیپتوس برای بهبود تنفس خود استفاده کنید .

به یک فنجان اب جوش 10 قطره اسانس اکالیپتوس اضافه کنید و سپس یک حوله را در آن خیس کرده و بر روی سر خود قرار دهید و 5 الی 10 دقیقه در این حالت بمانید تا اسانس به خوبی جذب شود .

کاهش التهاب بدن

از ویتامین ها و مواد معدنی برای تقویت سیستم ایمنی بدن و کاهش التهاب بدن کمک بگیرید . ویتامین c به تقویت سیستم ایمنی بدن کمک می کند . همچنین به عنوان یک آنتی اکسیدان قوی با رادیکال های آزاد موجود در بدن مبارزه می کند . استفاده از اسیدهای چرب امگا 3 نیز به دلیل داشتن اثرات ضد التهابی می تواند برای سلامت قلب و عروق مفید باشد .

ویتامین های گروه B می تواند انرژی بدن شما را افزایش داده و از خستگی های روزانه جلوگیری کند .ویتامین D3 نیز برای تقویت سیستم ایمنی بدن بسیار مفید است . مکمل منیزیم می تواند برای آرامش عضلات بدن مفید باشد . این خاصیت می تواند برای سلامت عضلات قلب بسیار مفید باشد . اضطراب را کم می کند و می تواند اختلالات خواب را درمان کند. بسیاری از بزرگسالان بدون آن که اطلاع داشته باشند ، از کمبود منیزیم رنج می برند . اسانس نعناع می تواند به صورت موضعی باعث بهبود گردش خون و کاهش تنش عضلانی شود . روغن اسطوخودوس برای آرامش بیشتر و داشتن خواب راحت توصیه می شود .